Nghệ sĩ Ưu tú Xuân Hinh – người tiên phong đưa hài kịch băng đĩa đến với đại chúng và vẫn giữ được sức hút mãnh liệt ngay cả trong năm 2025, thế nhưng sự nghiệp của ông vẫn gắn liền với câu chuyện “lỡ hẹn” danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, khiến nhiều người không khỏi tiếc nuối.

Nghệ sĩ Xuân Hinh lỡ hẹn danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân: Từ “Kẻ chọc cười dân dã” đến vị thế không thể thay thế của sân khấu Việt

Thời trẻ của nghệ sĩ Xuân Hinh. (Ảnh: FBNV)
Nghệ sĩ Xuân Hinh (tên khai sinh Bùi Xuân Hinh, sinh năm 1960 tại Bắc Ninh) sinh ra trong một gia đình đông con (7 anh chị em), bố mẹ đều là giáo viên. Là con cả, nghệ sĩ Xuân Hinh đã sớm phải gánh vác trách nhiệm gia đình, phụ giúp bố mẹ từ những công việc nhà như trông em, nấu cơm, trồng rau, bắt cua, cất vó… đến việc kiếm tiền mưu sinh bằng nhiều nghề vất vả như buôn chó, bán đồng nát. Chính tuổi thơ lam lũ, phải lăn lộn với cuộc sống dân dã này đã trở thành nguồn cảm hứng và chất liệu quý giá, thấm đẫm vào từng vai diễn.
Nghệ sĩ Xuân Hinh có tuổi thơ vất vả chăm lo cho các em và giúp đỡ bố mẹ. (Ảnh: FBNV)
Bước ngoặt nghệ thuật đến với ông một cách tình cờ. Năm lớp 7, khi đoàn Quan họ về xã tuyển sinh, ông đến ứng tuyển với tâm lý đi thi cho vui nhưng không ngờ lại trúng tuyển. Ông trở thành thành viên Đoàn dân ca quan họ Bắc Ninh từ đó. Sau 6 năm gắn bó với quan họ, đến năm 1983, ông quyết định chuyển hướng sang nghệ thuật chèo. Ông “đánh liều” đăng ký thi vào trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội và đã trúng tuyển. Sau khi tốt nghiệp, ông chuyển công tác về Nhà hát Chèo Hà Nội và gắn bó trọn đời với sân khấu chèo và hát văn.
Nghệ sĩ Xuân Hinh tự nhận mình là kẻ chọc cười dân dã. (Ảnh: FBNV)
Sự nghiệp của ông là sự kết hợp hoàn hảo giữa hài kịch hiện đại và nghệ thuật dân gian (như chèo, hát xẩm, quan họ, chầu văn), tạo nên phong cách “dân dã, tự nhiên”. Lối diễn của ông đậm chất đời sống, mộc mạc và dễ dàng chạm đến trái tim khán giả bình dân. Ông tự nhận mình là ” Kẻ chọc cười dân dã” – một danh xưng thể hiện trọn vẹn tâm niệm phục vụ quần chúng. Chính tâm niệm này đã giúp ông trở thành “Vua băng đĩa” của miền Bắc, đưa nghệ thuật dân gian đến với hàng triệu gia đình qua các sản phẩm hài Tết.
Nghệ sĩ Xuân Hinh nổi tiếng ở vở diễn kinh điển “Người ngựa – Ngựa người). (Ảnh: FBNV)
Tên tuổi nghệ sĩ Xuân Hinh gắn liền với nhiều vở diễn kinh điển như: “Người ngựa – Ngựa người”, “Lý Toét xử kiện”, “Hề cu sứt”, “Thị Màu lên chùa”, “Chuyện tình Lan và Điệp” (chèo),… Ngoài ra ông còn lấn sân sang điện ảnh và truyền hình trong phim “Vượt qua bến Thượng Hải” (2005).

Sự nghiệp rực rỡ của ông được ghi nhận bằng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú cùng được vinh danh trong lễ trao giải San Francisco Award 2013 tại Dinh Độc Lập TP.HCM vì những đóng góp trong việc bảo tồn Văn hóa Nghệ thuật truyền thống Việt Nam.

Bảo tàng đạo Mẫu là một trong những công trình tâm huyết cả cuộc đời của NSƯT Xuân Hinh. (Ảnh: FBNV)
Sự nghiệp của ông không chỉ được biết đến qua các vở diễn, đĩa hài Tết hay các vai hài tại chương trình hài Tết cuối năm, mà còn được biết đến bởi sự đóng góp, lưu giữ văn hóa truyền thống, kiến trúc ở công trình Bảo tàng đạo Mẫu. Đây có thể nói là công trình tâm huyết cả đời của nghệ sĩ Xuân Hinh.

Bảo tàng đạo Mẫu đã được ghi danh là công trình đầu tiên và duy nhất của Việt Nam lọt vào danh sách 14 công trình kiến trúc tốt nhất thế giới.
Bảo tàng nằm giữa vườn cây ăn quả 50 năm tuổi, là công trình đầu tiên và duy nhất của Việt Nam lọt vào danh sách 14 công trình kiến trúc tốt nhất thế giới. (Ảnh: FBNV)
Theo NSƯT Xuân Hinh, dự án Bảo Tàng Đạo Mẫu được The World Around chọn để giới thiệu tại hội nghị thượng đỉnh kiến trúc 2024 tại bảo tàng Guggenheim Newyork. Dự án được lựa chọn là một trong 14 câu chuyện để thảo luận về tương lai của kiến trúc trên toàn thế giới.

Bảo tàng rộng 5.500m2 tọa lạc tại Hiền Ninh, Sóc Sơn, ngoại thành Hà Nội, được sử dụng 5 triệu viên ngói cổ và hàng triệu viên gạch thất cổ mua từ 500 nhà dân trên cả nước. Đồng thời Bảo tàng nằm giữa vườn cây ăn quả 50 năm tuổi, có cột, cổng nguyên bản khiến cho tổng thể ngôi nhà rất gần gũi với thiên nhiên.
Lối đi vào Bảo tàng đạo Mẫu của NSƯT Xuân Hinh cũng rất ấn tượng. (Ảnh: FBNV)
Bảo tàng được thiết kế gồm: Nơi trưng bày hiện vật, phòng treo tranh và nhiều phòng chức năng khác. Bảo tàng không chỉ có kiến trúc độc đáo mà còn có một thư viện để trưng bày, lưu giữ sách về hát văn, hầu đồng, quan họ, nhiều bức tranh cổ, liên quan các loại hình nghệ thuật dân gian.

Theo nghệ sĩ Xuân Hinh, bên trong Bảo tàng có một góc đặc biệt, đó là nơi ông đặt chiếc xe kéo – đạo cụ trong vở Người ngựa, ngựa người – tác phẩm ông diễn cùng Thanh Thanh Hiền.

Nghệ sĩ Xuân Hinh: Vì sao “Vua hài” nhiều lần lỡ hẹn danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân?

Nghệ sĩ Xuân Hinh chưa được xét tặng danh hiệu NSND khiến đồng nghiệp và công chúng tiếc nuối. (Ảnh: FBNV)
Mặc dù được công chúng yêu mến tuyệt đối, Nghệ sĩ Ưu tú Xuân Hinh lại nhiều lần lỡ hẹn với danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. Đây là một chủ đề gây nhiều tranh cãi trong dư luận và giới nghệ sĩ. Điều này dẫn đến sự tiếc nuối lớn từ đồng nghiệp và công chúng, khi nhiều ý kiến cho rằng, với sức ảnh hưởng và đóng góp to lớn của mình cho nghệ thuật dân gian và hài kịch, nghệ sĩ Xuân Hinh hoàn toàn xứng đáng được vinh danh, vượt lên trên những tiêu chí đánh giá về huy chương hay giải thưởng hội diễn.

Việc ông chưa được xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân với nhiều lý do, trong đó tiêu chí số lượng huy chương tại các hội diễn cấp quốc gia.

Và lý do quan trọng hơn đó là trong các đợt xét tặng gần đây (điển hình là đợt xét tặng năm 2023), nghệ sĩ Xuân Hinh đã chủ động không nộp hồ sơ, khẳng định quan điểm cá nhân: “Tôi được làm “nghệ sĩ của nhân dân” là vui rồi. Còn những danh hiệu khác tôi xin miễn bàn,” điều này thể hiện sự giản dị và quan điểm vượt lên trên những giải thưởng chính thức.
Nghệ sĩ Xuân Hinh và ca sĩ Hòa Minzy trong MV “Bắc Bling”. (Ảnh: FBNV)
Năm 2025, Xuân Hinh tiếp tục chứng minh sức ảnh hưởng của mình qua việc tham gia vào các hoạt động nghệ thuật đương đại. Nổi bật là sự hợp tác táo bạo trong MV “Bắc Bling” của ca sĩ Hòa Minzy. Sự kiện này mang ý nghĩa lớn khi ông, một nghệ sĩ truyền thống kỳ cựu, góp giọng và thậm chí là đọc rap trong một sản phẩm hiện đại (Rap/Pop), thành công trong việc kết nối văn hóa truyền thống Bắc Ninh (quan họ, chèo) đến thế hệ khán giả trẻ tuổi.
Nghệ sĩ Xuân Hinh chụp ảnh cùng gia đình năm 2024. (Ảnh: FBNV)
Hiện tại cuộc sống của ông đang rất hạnh phúc và viên mãn với người vợ là bà Nguyễn Phương Lan (người Hà Nội), cùng vợ chồng con gái (Bảo Linh – Đức Triệu), con trai (Xuân Quang) và cháu ngoại.

Dù chưa được nhận danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân nhưng vị trí của ông trong giới nghệ thuật, giới showbiz Việt luôn là sao hạng A. Cát xê Xuân Hinh cũng thuộc vào hàng “khủng” tùy thuộc vào từng thời điểm và sự kiện. Nghệ sĩ Xuân Hinh từng tiết lộ cát-xê có thể lên tới 100 triệu đồng vào dịp Tết, nhưng con số này dao động tùy thuộc vào hợp đồng và có thể cao hơn nữa với những đơn vị lớn. Bên cạnh đó, ông cũng tiết lộ từng nhận 12 triệu đồng khi diễn ở miền Nam, nhưng giá trị quy đổi tương đương với 4 cây vàng tại thời điểm cách đây 20 năm.