Cơn mưa rào mùa hạ trút xuống mái tôn lỗ chỗ nhưng không át nổi tiếng khóc xé lòng của thằng bé 10 tuổi là tôi. Năm tôi lên 6, một tai nạn giao thông thảm khốc đã cướp đi cả bố lẫn mẹ, để lại tôi bơ vơ giữa dòng đời. Tôi về ở với bà nội, hai bà cháu rau cháo nuôi nhau trong căn nhà cấp bốn dột nát cuối làng. Nhưng ông trời dường như muốn thử thách sức chịu đựng của một đứa trẻ, năm tôi lên 10, chỗ dựa duy nhất là bà nội cũng qua đời sau một cơn bạo bệnh.

Từ ngày đó, tôi trơ trọi giữa cuộc đời. Căn nhà lạnh lẽo không còn hơi ấm người thân. Họ hàng có đấy, nhưng ai cũng nghèo, cũng khổ, chẳng ai đèo bòng thêm được miệng ăn. Tôi buộc phải trưởng thành sớm. Sáng tôi dậy từ 4 giờ đi lấy bánh mì về bán dạo, chiều đi nhặt ve chai, tối về chong đèn học. Người làng bảo thằng này “lì”, khổ thế mà không bỏ học. Nhưng họ đâu biết, lời trăn trối cuối cùng của mẹ và bà là động lực duy nhất giữ tôi lại với con chữ: “Phải học mới thoát nghèo con ạ.”

Tôi có một người cậu ruột – em trai của mẹ. Cậu sống ở thành phố cách quê 50km, nghe nói cũng có của ăn của để. Nhưng mợ tôi nổi tiếng là người ghê gớm, toan tính từng đồng. Ngày bố mẹ tôi mất, cậu mợ về thắp hương rồi đi ngay. Suốt những năm tháng tôi đói khổ, chưa bao giờ tôi dám bén mảng đến tìm cậu, sợ làm phiền, sợ cả ánh mắt sắc lẹm của mợ. Bà mất cậu cũng chỉ ở lại đúng 1 ngày 1 đêm.

Mười tám tuổi, tôi nhận giấy báo trúng tuyển Đại học. Cầm tờ giấy báo trên tay, tôi vừa mừng vừa tủi. Mừng vì cánh cửa tương lai đã hé mở, tủi vì nhìn quanh nhà chẳng còn gì đáng giá để bán. Hũ gạo đã cạn, tiền tích cóp bao năm chỉ đủ mua vé xe đò. Tôi cần 3 triệu đồng để nhập học rồi tính tiếp nhưng đó là con số khổng lồ với thằng mồ côi như tôi.

Đêm đó, tôi thức trắng. Đường cùng, tôi nghĩ đến cậu. “Dù sao cũng là máu mủ, chắc cậu không nỡ nhìn cháu ruột thất học”, tôi tự trấn an mình. Sáng hôm sau, tôi lôi chiếc xe đạp cà tàng, dây xích chùng chình, bắt đầu hành trình 50km. Trời nắng như đổ lửa, mặt đường nhựa bốc hơi nghi ngút. Mồ hôi ướt đẫm lưng áo, đôi chân tê dại, nhưng hy vọng về giảng đường đại học cứ thôi thúc tôi đạp mãi.

Gần trưa, tôi đứng trước cổng ngôi biệt thự bề thế của cậu. Phải mất mười lăm phút lấy can đảm, tôi mới dám bấm chuông. Cậu bước ra, nhìn thấy bộ dạng lếch thếch, mồ hôi nhễ nhại của tôi thì sững lại một chút. Nhưng ngay khi thấy bóng dáng mợ lấp ló sau cửa kính phòng khách, mặt cậu đanh lại.

– “Mày đến đây làm gì?” – Giọng cậu lạnh tanh.

Tôi lí nhí, chìa tờ giấy báo nhập học ra: – “Cậu… con đỗ đại học rồi. Nhưng con không có tiền đóng học phí. Cậu thương tình cho con vay 3 triệu, con hứa sẽ đi làm thêm trả lại cậu…” Chưa để tôi nói hết câu, cậu gạt phắt tờ giấy báo xuống đất. Tiếng quát của cậu vang lên chói tai, dường như cố ý để người trong nhà nghe thấy: – “Vay mượn cái gì! Nhà tao không phải cái ngân hàng từ thiện. Mày nhìn xem, tao nuôi con tao còn chưa xong, lấy đâu ra tiền nuôi báo cô mày. Biến ngay!”

Tôi chết lặng. Người cậu hiền lành trong ký ức của mẹ tôi đây sao? Tôi cúi xuống nhặt tờ giấy báo, nước mắt chực trào. Đúng lúc đó, cậu vớ lấy cây gậy gỗ dựng ở góc sân, khua khoắng như đuổi tà: – “Cút! Cút ngay cho khuất mắt tao! Đừng bao giờ vác mặt đến đây nữa!”

Tôi sợ hãi lùi lại, dắt xe quay đầu. Bỗng cậu chạy vào nhà kho, xách ra một chiếc balo cũ rách, ném mạnh vào người tôi. Chiếc balo nặng trịch đập vào ngực tôi đau điếng. – “Của mẹ mày ngày xưa để quên đấy. Cầm về đi! Nhà tao không chứa chấp mấy thứ đồ rách rưới nghèo hèn này!”. Cánh cổng sắt đóng sầm lại trước mặt. Tôi đứng trơ trọi giữa trưa nắng, tay ôm chiếc balo cũ nát, lòng tự trọng bị chà đạp tan nát.

Suốt dọc đường 50km đạp xe về, tôi khóc như mưa. Nắng cháy da cháy thịt không đau bằng sự ghẻ lạnh của tình thân. Tôi hận cậu, hận cái nghèo đã biến con người ta thành kẻ bội bạc. Về đến căn nhà tối tăm, tôi quăng chiếc balo vào góc giường, nằm vật ra. Tôi quyết định rồi, ngày mai sẽ đi làm công nhân. Học hành gì tầm này nữa khi mà bát cơm còn chưa đầy.

Đêm đó, tôi không ngủ được. Ánh trăng hắt qua khe cửa, soi rõ chiếc balo cũ kỹ nằm chỏng chơ. Tôi ngồi dậy, định mang nó đi giặt rồi cất làm kỷ niệm – dù sao cậu bảo đó là đồ của mẹ. Tôi mở khóa. Chiếc balo rỗng tuếch, chỉ có vài bộ quần áo cũ. Nhưng khi tôi thò tay vào ngăn đáy, tay tôi chạm phải một bọc giấy cứng, được gói ghém kỹ lưỡng trong một chiếc áo sơ mi rách.

Tôi run run mở lớp giấy báo bọc ngoài. Tôi chết đứng.

Bên trong là những cọc tiền mệnh giá lớn, xếp ngay ngắn. Tổng cộng là 20 triệu đồng. Một tờ giấy học trò gấp tư rơi ra từ xấp tiền. Nét chữ nguệch ngoạc, vội vàng nhưng tôi nhận ra ngay là chữ của cậu:

“Nam à, Cậu xin lỗi. Mợ con khó tính lắm, quản lý hết tiền nong, lại hay nghi ngờ cậu lén giúp nhà ngoại. Nếu cậu đưa tiền công khai, mợ sẽ làm ầm lên, thậm chí đến tận trường con quậy phá, lúc đó con càng khổ. Cậu phải đóng vai ác, đuổi con đi để mợ không nghi ngờ. Số tiền này là “quỹ đen” cậu giấu bao năm nay, định bụng chờ ngày con đỗ đạt sẽ đưa. 20 triệu này đủ để con nhập học và sống vài tháng đầu. Cầm lấy mà học cho thành người. Đừng giận cậu nhé con. Cố gắng lên!”

Tôi ôm chặt tờ giấy và xấp tiền vào ngực, òa khóc nức nở giữa đêm khuya thanh vắng. Tiếng khóc lần này không phải vì tủi nhục, mà vì ân hận và cảm động. Hóa ra, đằng sau cây gậy xua đuổi và những lời mắng nhiếc cay nghiệt kia là cả một tấm lòng người cậu thương cháu đứt ruột nhưng lực bất tòng tâm. Cậu đã chấp nhận làm kẻ ác, chấp nhận để đứa cháu ruột hận mình, chỉ để bảo vệ giấc mơ đại học cho tôi.

Sáng hôm sau, tôi gói ghém đồ đạc lên đường nhập học. Chiếc balo cũ rách ấy tôi vá lại cẩn thận, đeo trên vai như một báu vật vô giá.

15 năm sau.

Một chiếc ô tô bóng loáng đỗ trước cổng ngôi nhà 2 tầng năm nào. Tôi bước xuống, chỉnh tề trong bộ vest lịch lãm, tay xách theo một giỏ quà lớn và một chiếc hộp nhung. Bây giờ tôi đã là giám đốc chi nhánh của một tập đoàn lớn, có sự nghiệp, có địa vị. Tôi mở cổng bước vào sân. Cậu tôi bước ra, mái tóc đã bạc đi nhiều, dáng đi hơi còng xuống. Nhìn thấy tôi, cậu nheo mắt một lúc rồi sững sờ: – “Nam… có phải Nam không con?”

Tôi không nói gì, chạy đến ôm chầm lấy cậu. – “Con đây, cậu ơi. Con về rồi. Sao cậu già đi nhiều vậy? Các em đâu?”. Cậu chỉ khóc không nói gì. Hóa ra bao nhiêu tiền của của cậu bị chúng nướng vào cờ bạc hết. Mợ bao che cho con nên giấu cậu. LÚc cậu biết thì chẳng còn cứu vãn được nữa, giờ hai vợ chồng cậu rau cháo qua ngày, cậu ốm cũng chẳng dám đi viện. Hai đứa con trai của cậu bỏ đi biệt xứ rồi.

Trong bữa cơm hôm đó, mợ cứ khóc mãi. Mợ xin lỗi vì ngày xưa đã không phải với tôi. Tôi không còn trách gì mợ nữa. Tôi rút ra 1 cuốn sổ tiết kiệm trị giá 500 triệu đồng: “Cậu nhận cho con vui lòng. Ngày xưa, nếu không có cái ‘balo rách’ và vai diễn ‘kẻ ác’ xuất sắc của cậu, thì không có thằng Nam của ngày hôm nay”. Mai con sẽ chở cậu lên thành phố khám bệnh, con sẽ lo chi phí trị bệnh cho cậu.

Cậu nhìn tôi, đôi mắt đỏ hoe, cười móm mém: – “Cha bố anh, anh diễn cũng đạt lắm, lúc đó khóc to thế cơ mà.”

Hai cậu cháu nhìn nhau cười, những giọt nước mắt hạnh phúc lăn dài. Tôi hiểu rằng, có những tình yêu thương không cần nói bằng lời, và có những sự hy sinh phải ngụy trang bằng sự tàn nhẫn mới có thể vẹn tròn.