Tôi viết những dòng này sau đúng một tuần làm dâu.

Nhà chồng tôi ở một huyện ven thành phố, không quá giàu nhưng rất coi trọng lễ nghi. Ngay sáng ngày thứ hai sau cưới, mẹ chồng gọi tôi xuống bếp, đưa cho tôi một cuốn sổ bìa cũ, dày cộp. Bà nói nhẹ nhàng nhưng rất chắc giọng:
“Trong này mẹ ghi hết ngày giỗ của các cụ bên nội. Con đọc dần rồi quen.”

Tôi mở ra. Trang đầu, trang thứ hai, rồi trang thứ ba… tim tôi bắt đầu đập nhanh. Tổng cộng 14 ngày giỗ trong một năm. Từ ông sơ, bà cố, cho tới những người tôi chưa từng nghe tên. Mỗi dòng đều ghi chú rõ: làm mấy mâm, mời những ai, kiêng kỵ gì.

Tôi đứng lặng. Không phải vì sợ vất vả, mà vì tôi biết mình không đủ thời gian, tiền bạc và sức để sống đúng như cuốn sổ đó yêu cầu.

Chồng tôi đứng bên cạnh, thấy mặt tôi tái đi thì bật cười, buông một câu tưởng như đùa:
“Em thấy nhiều quá thì… gộp hết lại làm một ngày cho khỏe.”

Câu nói ấy lúc đó giống như một tia sáng vụt qua đầu tôi.

Đến rằm tháng Bảy, mẹ chồng giao toàn quyền cho tôi lo mâm cúng. Tôi chọn cách làm nhanh gọn: đặt cỗ chay ở một quán quen, vàng mã thì đặt online, giao tận nhà. Tổng chi phí hết 3 triệu.

Mẹ chồng nghe xong thì giật mình, lo lắng thấy rõ. Bà bảo:
“Mỗi bữa thế này thì làm sao kham nổi cả năm giỗ?”

Tôi im lặng vài giây, rồi nói ra điều mình đã nghĩ suốt mấy ngày:
“Con định… gộp 14 cái giỗ lại làm một ngày. Hôm đó mời họ hàng đông đủ. Người âm chắc cũng không trách đâu, các cụ có dịp gặp nhau một thể.”

Không khí lúc đó đặc quánh. Mẹ chồng nổi giận, cho rằng tôi hỗn, trái lệ, không biết kính trên nhường dưới. Nhưng điều khiến tôi bất ngờ là bố chồng và chồng tôi lại gật đầu. Họ nói thật: cả hai đều đã quá mệt mỏi vì giỗ chạp quanh năm, hết nghỉ phép, hết tiền, mà nhiều khi chính người trong nhà cũng thấy nặng nề.

Tôi quyết định làm thật.

Ngày giỗ bà cố ngoại của chồng, tôi lấy luôn ngày đó làm “đại giỗ”. Tôi mời đầy đủ họ hàng, làm cỗ lớn, bàn ghế xếp kín sân. Trên bàn thờ, tôi thắp đủ hương, khấn đủ tên từng cụ, không sót ai.

Một số bác gái xì xào, khó chịu, quay sang trách mẹ chồng tôi:
“Giỗ ai người nấy về chứ, đâu có kiểu gom ông bà lại một ngày thế này.”

Mẹ chồng chỉ thở dài. Bà không cản được tôi, nhưng ánh mắt bà hôm đó khiến tôi day dứt.

Tối hôm ấy, sau khi dọn dẹp xong, tôi ngồi viết lại câu chuyện này và đăng lên mạng xã hội. Tôi không chửi ai, cũng không tự nhận mình đúng. Tôi chỉ kể lại đúng những gì đã xảy ra, và hỏi một câu duy nhất:

“Giữ truyền thống là giữ hình thức, hay là giữ sự thành tâm?”

Bình luận nổ ra dữ dội.

Người nói tôi bất hiếu, xúc phạm người đã khuất.
Người lại bảo tôi thực tế, dám nói ra điều nhiều gia đình đang âm thầm chịu đựng.
Có người mỉa mai: “Giỗ thì ngại làm, nhưng lúc khấn xin thì xin đủ thứ.”

Còn tôi, đến giờ vẫn không biết mình đúng hay sai.
Tôi chỉ biết, năm nay, cả nhà tôi chỉ mệt một ngày.
Và các cụ — nếu thật sự linh thiêng — có lẽ cũng đã nghe thấy hết.